Evrenin en büyüleyici görsel şölenlerinden biri olan Güneş tutulması, aslında basit bir gölge oyunudur. Ay, Güneş'e kıyasla çok daha küçük olmasına rağmen, Dünya'ya olan yakınlığı sayesinde gökyüzünde Güneş ile neredeyse aynı boyutta görünür. Uygun şartlar oluştuğunda Ay, Güneş’ten gelen ışınların bir kısmının veya tamamının Dünya'ya ulaşmasını engelleyerek yeryüzünün bir bölgesini karanlığa gömer.
Güneş Tutulması Nasıl Gerçekleşir?
Bir Güneş tutulmasının yaşanabilmesi için üç gök cisminin (Güneş, Ay ve Dünya) aynı doğrultuda dizilmesi şarttır. Bu dizilim sırasında Ay'ın gölgesi Dünya yüzeyine düşer. Tutulma, Ay'ın yörüngesindeki konumu ve Dünya'ya olan uzaklığına bağlı olarak farklı türlerde gözlemlenir:
-
Tam Güneş Tutulması: Ay'ın, Güneş diskini tamamen örttüğü durumdur. Bu esnada Güneş'in dış katmanı olan "korona" çıplak gözle görülebilir hale gelir ve gündüz vakti kısa süreli bir gece karanlığı yaşanır.
-
Halkalı Güneş Tutulması: Ay, Dünya'dan en uzak konumundayken Güneş'in önünden geçerse, Güneş'in tamamını kapatamaz. Bu durumda Güneş'in kenarları bir "ateş çemberi" şeklinde görünür.
-
Parçalı Güneş Tutulması: Ay'ın, Güneş'in sadece bir kısmını örttüğü ve Dünya'nın sadece belirli bölgelerinden gözlemlenebildiği en sık rastlanan tutulma türüdür.
Tutulma Neden Her Ay Gerçekleşmez?
Ay, Dünya etrafındaki turunu yaklaşık 29,5 günde tamamlar ve her ay "yeni ay" evresine girer. Ancak her ay tutulma yaşanmamasının sebebi, Ay'ın yörüngesinin Dünya'nın yörüngesine göre yaklaşık 5 derecelik bir eğime sahip olmasıdır. Bu eğim nedeniyle Ay'ın gölgesi çoğu zaman Dünya'nın üstünden veya altından geçer. Tutulmanın olması için Ay'ın bu iki yörünge düzleminin kesiştiği "düğüm noktalarında" bulunması gerekir.
Gözlem Esnasında Dikkat Edilmesi Gerekenler
Güneş tutulmasını izlemek heyecan verici olsa da, doğrudan Güneş'e bakmak göz sağlığı için son derece tehlikelidir. Tutulmayı gözlemlemek için özel üretilmiş sertifikalı Güneş gözlükleri veya projeksiyon yöntemleri kullanılmalıdır.
