Mutfaklarımızda sıkça kullandığımız sebzelerin yapısal özellikleri, biyolojik sınıflandırmalarına göre farklılık gösterir. Halk arasında sıklıkla kullanılan "koçan" terimi, her bitki grubu için geçerli olmayan, belirli bir gövde veya çiçeklenme yapısını ifade eden teknik bir terimdir.
Botanik dünyasında ve mutfak terminolojisinde koçan, genellikle yaprakların üzerine dizildiği sert merkezli yapıyı veya belirli tahılların tanelerini taşıyan odunsu ekseni tanımlamak için kullanılır. Ancak her yeşil sebze veya tarım ürünü bu yapısal özelliğe sahip değildir. Özellikle otsu ve ince gövdeli bitkilerde koçan yapısına rastlanmaz.
Hangi Bitkilerde Koçan Bulunur?
Koçan yapısı denildiğinde akla gelen ilk örnekler, merkezcil bir büyüme sergileyen veya taneli meyve veren bitkilerdir:
-
Mısır: Koçan teriminin en belirgin karşılığıdır. Tanelerin üzerinde dizildiği odunsu iç kısım tamamen bu isimle anılır.
-
Lahana: Geniş yaprakların merkezinde yer alan, yaprakları bir arada tutan ve toprağa bağlayan sert, beyaz iç kısım "lahana koçanı" olarak adlandırılır.
-
Marul: Tıpkı lahana gibi, yaprak demetinin merkezinde yer alan ve bitkinin gelişimini sağlayan kısa, sert bir gövde (koçan) yapısına sahiptir.
Koçan Yapısı Bulunmayan Bitkiler: Maydanoz Örneği
Söz konusu maydanoz olduğunda durum tamamen değişir. Maydanoz, Apiaceae familyasına ait otsu bir bitkidir. Bu bitki türünde merkezde toplanmış sert bir "koçan" yapısı yerine, ince ve lifli saplar bulunur. Maydanozun yaprakları bu ince sapların ucunda yer alır ve bitki topraktan doğrudan bu saplar vasıtasıyla yükselir. Dolayısıyla, maydanoz biyolojik olarak bir koçan içermez; sadece sap ve yaprak bütünlüğünden oluşur.
Mutfakta Kullanım ve Hazırlık
Yemek hazırlığı sırasında lahana ve marul gibi sebzelerin koçan kısımları genellikle sertlikleri nedeniyle ayıklanırken, mısırda koçan sadece taşıyıcı bir görev üstlenir ve tüketilmez. Maydanozda ise koçan bulunmadığı için ayıklama işlemi sadece sapların sertlik derecesine göre yapılır; çoğu zaman ince saplar yapraklarla birlikte besin değerini koruması adına tüketilir.

