Türk makam müziği sistemi içinde en köklü ve en çok kullanılan dizilerden biri Uşşak makamıdır. Kelime yapısı incelendiğinde, Arapça "aşık" (seven, tutkun) kelimesinin çoğulu olan "Uşşâk" (Aşıklar) ifadesinden geldiği görülür. Bu isimlendirme, makamın dinleyicide uyandırdığı mistik bağlılık ve duygusal yoğunlukla doğrudan ilişkilidir.
Uşşak Makamının Karakteristik Özellikleri
Uşşak makamı, Türk müziğinin "ana makamları" arasında kabul edilir. Yapısı gereği genellikle hüzünlü, içli ama aynı zamanda huzur veren bir tınıya sahiptir. Teknik olarak yerinde bir uşşak dörtlüsüne, neva perdesinde bir buselik beşlisinin eklenmesiyle oluşur. Ancak bu teknik detayın ötesinde, makamın asıl gücü icra edildiğinde ortaya çıkan "teslimiyet" duygusudur.
-
Duygu Dünyası: Genellikle gurbet, özlem ve derin bir sevgi temasını işler.
-
Kullanım Alanları: Hem dini musiki de (özellikle öğle ezanları ve bazı ilahiler) hem de dindışı klasik eserlerde sıkça tercih edilir.
-
İsim Anlamı: "Aşıklar" anlamına gelmesi, bu makamdaki eserlerin genellikle kalbi bir yönelişi ve ruhsal bir derinliği temsil etmesinden kaynaklanır.
Diğer Makamlarla Karşılaştırma
Türk müziğinde her makamın kendine has bir "ruhu" vardır. Örneğin Hicaz daha feryat dolu ve sıcak bir yapıdayken, Rast neşe ve heybeti temsil eder. Hüzzam ise uşşak gibi hüzünlü olsa da daha çok acı ve kederle özdeşleştirilir. Uşşak makamı ise ismine yaraşır şekilde, daha çok "aşıkların hali" olan o tatlı melankoliyi ve içsel huzuru yansıtır.
