Matematik eğitiminde soyut kavramları somutlaştırmak için sıkça kullanılan benzetmelerden biri olan "komşuya gitmek", çıkarma işlemi sırasında başvurulan bir yöntemdir. Özellikle onluk bozarak çıkarma işlemi yapılırken, üstteki sayının basamak değerinin alttakinden küçük olması durumunda bu tabir kullanılır.
Onluk Bozma Yöntemi Nasıl Çalışır?
Çıkarma işlemi yapılırken birler basamağından başlanır. Eğer eksilen sayının birler basamağı, çıkan sayının birler basamağından küçükse (örneğin; $42 - 18$ işleminde $2$'den $8$ çıkmıyorsa), işlem şu şekilde ilerler:
-
Komşuya Gidilir: Birler basamağındaki sayı, hemen yanındaki onlar basamağına (komşuya) müracaat eder.
-
Bir Onluk Alınır: Onlar basamağından 1 onluk ($10$) alınır.
-
Sayı Değişimi: Alınan bu onluk, birler basamağındaki sayıya eklenir ($2+10=12$). Artık $12$'den $8$ çıkarılabilir hale gelir.
-
Komşunun Durumu: Onluk veren basamak (komşu), bir değer kaybeder (4 onluktan 3 onluk kalır).
Neden Bu İfade Kullanılır?
Bu tabirin temel amacı, basamak değerleri arasındaki ilişkiyi çocukların dünyasına uygun hale getirmektir. Sayıların birbirine yardım ettiği, paylaştığı ve eksildiği bu hikayeleştirme yöntemi, matematiksel mantığın kalıcı olmasını sağlar. Sadece kağıt üzerinde bir sayı karalamak yerine, basamaklar arası geçişi (regrouping) anlamlandırır.
Günlük Hayattaki Karşılığı
Bu ifade sadece sınıflarda değil, günlük hayatta da bir eksikliği gidermek için başka bir yerden destek alma durumlarını temsil eden bir metafor haline gelmiştir. Ancak asıl teknik adı "onluk bozarak çıkarma" veya akademik dilde "yeniden gruplandırma" (regrouping) olarak bilinir.
