Anadolu coğrafyası, binlerce yıllık geçmişiyle Türkçenin en renkli ve çeşitli ağız yapılarına ev sahipliği yapıyor. Günlük dilde sıkça karşılaştığımız ancak kökeni derinlere uzanan "sokranmak" kelimesi, bu kültürel mirasın en canlı örneklerinden biri olarak karşımıza çıkıyor.
Türkçenin yöresel ağızlarında, standart dildeki kelimelerin yerine geçen ve o eylemin duygusunu daha kuvvetli yansıtan pek çok tabir bulunur. Özellikle kişinin kendi kendine, başkalarının tam olarak duyamayacağı bir ses tonuyla memnuniyetsizliğini dile getirmesi durumunu ifade eden kelimeler, Anadolu'nun farklı bölgelerinde farklı seslerle hayat bulur.
Anlamı ve Kullanımı: Kendi Kendine Söylenmek
Anadolu'nun birçok yöresinde "homurdanmak", "kendi kendine söylenmek" veya "gizli gizli kızgınlığını dile getirmek" anlamında kullanılan asıl sözcük **"sokranmak"**tır. Bu kelime, genellikle bir işi gönülsüz yapan veya bir duruma içerleyen kişinin, bunu açıkça haykırmak yerine düşük sesle, anlaşılmaz bir biçimde mırıldanarak protesto etmesini tarif eder.
Kelime Kökeni ve Ses Bilgisi
Halk ağzında "sokurdanmak" veya "sokuranmak" şeklinde de telaffuz edilen bu terim, kişinin içindeki huzursuzluğu dışarıya bir ses bulutu olarak yansıtma biçimidir. Benzer seslerle kurgulanan hokranmak veya kokranmak gibi ifadeler ise genellikle belirli bölgelere özgü ses değişimleri ya da yanlış telaffuzlar sonucu oluşmuş, yaygınlığı "sokranmak" kadar yüksek olmayan varyasyonlardır.
Kültürel Bağlamda "Sokranmak"
Bu kelime, Anadolu insanının mizacını ve sosyal ilişkilerini anlamak açısından da önemlidir. Karşıdaki kişiye doğrudan tepki gösterilmeyen ancak rıza da gösterilmeyen durumlarda başvurulan bu eylem, halk edebiyatında ve günlük hikayelerde karakter tahlili yapılırken sıkça başvurulan bir betimlemedir. Bir köylünün haksızlığa karşı sessiz direnişi ya da bir gencin büyüklerine karşı duyduğu küçük sitem, en iyi "sokranmak" kelimesiyle hayat bulur.