Şehirlerimizin Dildeki İzleri: Hangi Şehir Atasözlerinde Geçiyor?

Türk dilinin en köklü yapı taşları olan atasözleri ve deyimler, yüzyılların birikimiyle şekillenmiştir. Bu kalıplaşmış ifadelerde, bazı şehirlerimiz sıkça anılırken bazıları hiç geçmez. TDK Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü verilerine göre şehirlerimizin dildeki izlerine dair çarpıcı sonuçlar var.

1. İstanbul'un Ağırlığı: En Çok Geçen Şehir

"İstanbul'un taşı toprağı altın" gibi pek çok deyimde yer alan İstanbul, sözlüklerde en çok geçen şehir ismidir. İmparatorluk başkenti olması, yüzyıllar boyunca ticaret ve kültür merkezi konumu, İstanbul'un dile en çok yerleşen şehir olmasını sağlamıştır.

2. Bursa ve Sivas Örnekleri: Köklü Şehirler Dilde Yaşıyor

"Bursa'nın kestanesi", "Sivas'ın soğuğu" gibi kalıplaşmış ifadeler ve yerel atasözleri bu illerimizi TDK taramalarında öne çıkarıyor. Bursa'nın Osmanlı'nın ilk başkenti olması, Sivas'ın ise kadim ticaret yolları üzerinde bulunması, bu şehirlerin toplumsal hafızada derin izler bırakmasını sağlamıştır.

3. Mersin'in Durumu: Neden Atasözlerinde Yok?

Mersin ismi, TDK'nin Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü'nde doğrudan bir kalıp ifade içinde yer almazken; şehrin eski adı olan "İçel" ile ilgili yerel deyişler literatürde kalmıştır. Bu durum, Mersin'in kültürel zenginliğinin eksikliği değil, dilin tarihsel kodlanma süreciyle ilgili bir teknik sonuçtur.

4. Tarihsel Derinlik Faktörü: Neden Bazı Şehirler Giremiyor?

Bir şehrin atasözlerine girmesi, o şehrin yüzlerce yıl aynı isimle anılması ve yoğun bir göç/ticaret merkezi olmasıyla doğru orantılıdır. Mersin, modern bir liman kenti olarak 19. yüzyılın ortalarından itibaren hızla gelişmiş bir şehirdir. Atasözlerinin büyük çoğunluğunun ise yüzyıllar öncesine, Selçuklu ve erken Osmanlı dönemine dayandığı düşünülürse, Mersin gibi daha "genç" şehir isimlerinin bu kalıplara girmemesi doğal bir sonuçtur.

5. Bölgesel Farklar: İç Anadolu ve Marmara Baskısı

İç Anadolu ve Marmara bölgesi şehirleri, atasözü ve deyimlerde kıyı şehirlerine göre daha baskın bir temsil gücüne sahiptir. İstanbul, Bursa, Sivas, Konya, Ankara gibi şehirler, tarih boyunca önemli medeniyetlere ev sahipliği yapmış, ticaret yollarının kesişme noktasında yer almış ve nüfus yoğunluğu yüksek olmuştur.

Neden Bazı Şehirlerin Adı Atasözlerinde Geçmez?

Bir yer isminin atasözü veya deyim gibi kalıplaşmış bir halk ürününe dönüşmesi için "zaman" ve "yaygınlık" faktörleri kritiktir.

Genişletici Bilgi: Dilin Tarihsel Kodlanma Süreci

İstanbul ve Bursa gibi imparatorluk başkentleri veya Sivas gibi kadim ticaret yolları üzerindeki merkezler, toplumsal hafızada çok daha derin izler bıraktığı için dilin en kemikleşmiş yapılarına sızmayı başarmışlardır. Bu durum Mersin'in kültürel zenginliğinin eksikliği değil, dilin tarihsel kodlanma süreciyle ilgili bir sonuçtur.

Sonuç: Şehirlerin Dili, Dilin Şehirleri

Atasözleri ve deyimler, bir toplumun yüzyıllar boyunca hangi şehirlere daha çok tanıklık ettiğinin de bir göstergesidir. Her ne kadar Mersin gibi genç şehirler bu kalıplaşmış ifadelerde yer almasa da, modern Türkçenin günlük kullanımında ve yeni nesil deyimlerde bu şehirlerin de yer alacağı günler uzak değildir.

1. Ankara: Kitabın ilk bölümüdür. Tanpınar, Ankara’yı "mücadeleci bir ruhun" sembolü olarak tasvir eder.

2. Erzurum: Bir serhat şehri olarak Erzurum’un vakur duruşu ve dadaş kültürü derinlemesine işlenir.

3. Konya: Selçuklu medeniyetinin kalbi olan Konya, eserde mistik bir atmosferle okuyucuya sunulur.

4. Bursa: "Bursa’da Zaman" kavramının işlendiği bu bölüm, Osmanlı’nın kuruluş ruhunu ve mimari zarafeti yansıtır.

5. İstanbul: Eserin final bölümüdür. Tanpınar için İstanbul, bütün bu şehirlerin özeti ve "asıl terkibi" (karışımı) niteliğindedir.

Genişletici Bilgi: Tanpınar Neden Bu Şehirleri Seçti?

"Beş Şehir", Tanpınar’ın ifadesiyle "hayatımızın değişen çehresini" anlatma çabasıdır. Bu beş şehir, Türk tarihinin farklı katmanlarını temsil eder: Konya Selçuklu’yu, Bursa Osmanlı’nın kuruluşunu, Erzurum direnişi, Ankara Cumhuriyet’in inşasını ve İstanbul ise tüm bu mirasın harmanlandığı imparatorluk başkentini simgeler. Tanpınar bu eserinde, şehirlerin sadece binalardan ibaret olmadığını, her birinin birer "anı defteri" gibi korunması gerektiğini vurgular. Eser, yayımlandığı günden bugüne "kent sosyolojisi" ve "kültür tarihçiliği" açısından Türkiye’deki en önemli referans kaynaklarından biri olma özelliğini korumaktadır.

Türkiye’de tiyatro sahneleri, tarihinin en hareketli dönemlerinden birini yaşıyor. TÜİK tarafından paylaşılan son verilere göre, 2022-2023 sezonunda tiyatro seyirci sayısı, bir önceki sezona oranla %15,2 artış göstererek büyük bir başarıya imza attı. Dijitalleşen dünyaya rağmen fiziksel sahnenin büyüsüne kapılan milyonlar, salonları doldurmaya devam ediyor. İşte tiyatro dünyasındaki bu yükselişe dair 5 temel veri:

1. Seyirci Sayısındaki Yükseliş: Bir önceki sezonla kıyaslandığında seyirci sayısı %15,2 artarak sanata olan ilginin sürekliliğini kanıtladı.

2. Oyun Sayısı: Sahnelenen oyun sayısı da seyirci artışına paralel olarak yükseliş gösterdi; yerli ve çeviri eserler sahnelerde daha fazla yer buldu.

3. Çocuk Oyunları Liderliği: İstatistiklere göre, tiyatro seyircisinin önemli bir kısmını çocuk oyunlarını takip eden küçük sanatseverler oluşturuyor.

4. Salon Kapasiteleri: Türkiye genelindeki tiyatro salonu sayısı ve koltuk kapasiteleri, artan talebi karşılamak adına ivme kazandı.

5. Pandemi Sonrası Normalleşme: Bu artış, pandemi dönemindeki kısıtlamaların ardından tiyatronun "altın çağını" yaşamaya başladığının en somut göstergesi kabul ediliyor.

Genişletici Bilgi: Tiyatronun Dijital Çağla İmtihanı

Tiyatro seyircisindeki bu %15,2'lik artış, sadece niceliksel bir yükseliş değil, aynı zamanda niteliksel bir değişimin de habercisi. Dijital platformların yükselişiyle birlikte "canlı performansın" sunduğu deneyimin kıymeti arttı. Özellikle 2022-2023 sezonunda özel tiyatroların prodüksiyon kalitelerindeki artış ve ünlü isimlerin sahneye dönmesi, genç kitlenin tiyatroya olan ilgisini tetikledi. Kültür ekonomisi uzmanları, bu artışın sürdürülebilir olması için yerel yönetimlerin desteklediği sahnelerin artması ve bilet fiyatlarındaki dengenin korunması gerektiğini vurguluyor. Tiyatro, her şeye rağmen insanın insanla yüz yüze geldiği en saf sanat dalı olarak toplumsal bağları güçlendirmeye devam ediyor.

Türk Geleneğinde "Son Ocak" ve Küpe Sembolizmi

Eski Türk boylarında soyun devamı, bir ailenin en büyük kutsalı sayılırdı. "Ocak" kavramı doğrudan erkek evlat ile ilişkilendirilir ve "ocağın tütmesi" soyun devamı anlamına gelirdi. Eğer bir aile üst üste erkek evlatlarını kaybediyorsa, hayatta kalan son çocuğa küpe takılması, aslında doğaya ve metafizik güçlere verilen sessiz bir mesajdı: "Bu bizim son şansımız, ona dokunmayın."

1. Hayat Sigortası Sembolü: "Ailenin Son Ocağı"

Küpe takılan çocuk, "ailenin son ocağı" olarak kabul edilir ve toplumda özel bir statü kazanırdı. Bu çocuklar, soyun devamının tek garantisi olarak görüldüğü için kabile içinde ayrıcalıklı bir konuma sahip olurdu.

2. Nazara Karşı Koruma: "Kız Çocuğu Görünümü"

Yaygın inanışa göre, küpe takılan erkek çocuğun "kız çocuğu gibi" görünmesi sağlanarak kötü ruhların veya nazarın ilgisinin dağıtılacağı düşünülürdü. Bu inanış, Türk kültüründe yaygın olan "nazardan korunma" pratiklerinin bir parçasıydı.

3. Savaşçılık ve Ayrıcalık: Ön Safhalardan Sakınma

Küpe takan bu çocuklar, soyun devamını riske atmamak adına bazen en tehlikeli ön saflardan sakınılır veya kabile içinde ekstra bir koruma şemsiyesi altına alınırdı. Bu uygulama, ailenin geleceğinin korunmasına verilen önemi gösterir.

4. Kültürel Süreklilik: Orta Asya'dan Osmanlı'ya

Bu gelenek sadece Orta Asya Türklerinde değil, Selçuklu ve Osmanlı'nın bazı dönemlerinde de izlerini bırakmıştır. Farklı coğrafyalarda ve yüzyıllarda benzer uygulamalara rastlamak mümkündür. Hatta bazı bölgelerde küpe yerine "Satılmış", "Yaşar" veya "Dursun" gibi isimlerin verilmesiyle de bu "hayata tutunma" arzusu desteklenmiştir.

5. Dini ve Manevi Bağ: "Tanrı'nın Koruması"

Bazı kaynaklarda bu küpenin "Tanrı'nın koruması altında olduğu" veya "bir adağın parçası olduğu" şeklinde yorumlandığı da görülmektedir. Bu yönüyle gelenek, İslam öncesi Türk inanç sistemleri ile sonraki dönemler arasında bir köprü işlevi görmüştür.

Genişletici Bilgi: Türk Mitolojisinde "Soyun Devamı" Kutsallığı

Türk mitolojisinde ve töresinde soyun devam etmesi ("otun sönmemesi"), bir ailenin en büyük kutsalı sayılır. "Ocak" kavramı doğrudan erkek evlat ile ilişkilendirilir. Küpe, bu çocukların üzerindeki manevi bir mühür gibi kabul edilerek, onların yetişkinlik çağına kadar sağ salim ulaşması amaçlanırdı.

Benzer Gelenekler ve İsim Verme Pratikleri

Bu gelenek, bazı bölgelerde küpe yerine çocuğa özel isimler verilmesiyle de desteklenmiştir:

• "Satılmış" : Çocuğun bir anlamda satıldığı ve artık kötü ruhların onunla ilgilenmeyeceği düşünülürdü.

• "Yaşar" : Çocuğun yaşaması temennisiyle verilen bir isim.

• "Dursun" : Çocuğun hayatının "durması", yani ölümsüzleşmesi anlamında kullanılırdı.

• "Kaya" : Sert ve dayanıklı olması temennisiyle.

Bu isimler ve gelenekler, Anadolu'nun birçok köyünde yakın geçmişe kadar varlığını sürdürmüş, günümüzde de bazı yörelerde hatıralarda yaşamaktadır.

1. Asıl Kahraman Hüsrev: Eserin başkahramanı ve Şirin'in karşılıklı aşk yaşadığı kişi Sasani Şahı Hüsrev Perviz'dir. Hikâye, Hüsrev'in Şirin'in resmini görüp ona âşık olmasıyla başlar.

2. Ferhad'ın Rolü: Ferhad, hikâyeye sonradan dahil olan bir nakkaş veya mühendistir. Şirin'e olan aşkı tek taraflıdır ve Hüsrev tarafından imkânsız bir görevle (Bistun Dağı'nı delmek) sınanır.

3. Halk Hikâyesi vs. Mesnevi: Halk arasında Ferhad'ın fedakârlığı o kadar çok sevilmiştir ki hikâye zamanla "Ferhad ile Şirin" adıyla anılmaya başlanmış ve Hüsrev gölgede kalmıştır.

4. Trajik Son: Eserin sonunda Hüsrev, oğlu tarafından öldürülür. Şirin ise aşkına sadık kalarak Hüsrev'in mezarı başında canına kıyar.

5. Sembolik Anlam: Tasavvufi yorumlarda Hüsrev "nefsi", Şirin "ruh ve güzelliği", Ferhad ise aşk yolunda her şeyi feda eden "aşığın çilesini" temsil eder.

Genişletici Bilgi: Neden Ferhad Olarak Hatırlıyoruz?

Mesnevi geleneğinde eserler genellikle iki sevgilinin adıyla (Leyla ile Mecnun, Vamık ile Azra vb.) anılır. Nizâmî'nin eseri orijinalinde "Hüsrev ü Şirin"dir. Ancak Anadolu halk kültüründe, halkın içinden çıkan ve aşkı için dağları delerek imkânsızı başaran "Ferhad" karakteri, saraylı ve siyasi entrikalarla dolu "Hüsrev" karakterine göre çok daha fazla sahiplenilmiştir. Bu kültürel tercih, klasik edebiyattaki "Hüsrev ü Şirin" mesnevisinin, halk dilinde "Ferhad ile Şirin" destanına dönüşmesine neden olmuştur. Hatta bugün Amasya gibi illerimizde Ferhad'ın açtığına inanılan su kanalları, bu halk efsanesinin fiziksel bir mirası olarak yaşatılmaktadır.

Anadolu’nun sesi KSÜ’de yankılandı! Sezai Karakoç Konferans Salonu’nu dolduran yüzlerce sanatsever, koro ve orkestranın muhteşem uyumuna tanıklık etti. Müzik ve dansın buluşması: Doç. Dr. Alper Şakalar şefliğindeki koro, halk oyunları gösterileriyle birleşerek izleyicilerden tam not aldı.

Protokol ve Sanatseverler Bir Arada

Yunus Emre Kongre ve Kültür Merkezi Sezai Karakoç Konferans Salonu’nda düzenlenen bu özel geceye; KSÜ Rektörü Prof. Dr. İbrahim Taner Okumuş, Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Mehmet Ünsal, Güzel Sanatlar Fakültesi Dekanı Prof. Dr. İrfan Ersin Akıncı ve Genel Sekreter Sumru Coşkun katıldı. Akademik ve idari personelin yanı sıra çok sayıda öğrenci de salonu tamamen doldurdu.

Anadolu Ezgileri ve Görsel Şölen

Koro şefliğini Doç. Dr. Alper Şakalar’ın üstlendiği konserde, orkestra yönetimini Arş. Gör. Mehmet Karaca ve Bülent Çiloğlu başarıyla gerçekleştirdi. Öğr. Gör. Ayça Çetiner’in koreografi danışmanlığında hazırlanan halk oyunları ekipleri, seslendirilen türkülere eşlik ederek programa büyük bir dinamizm kattı. Anadolu’nun farklı yörelerine ait sevilen eserler, koro ve solo performanslarla dinleyicilerin beğenisine sunuldu.

Teşekkür Belgeleri Takdim Edildi

Gecenin sonunda sahneye çıkan protokol üyeleri, sergilenen üstün performans dolayısıyla şeflere, orkestraya ve koro üyelerine teşekkür belgelerini takdim etti. Program, tüm ekibin ve protokol üyelerinin katıldığı toplu fotoğraf çekimiyle sona erdi. Sanatseverler, geleneksel hale gelen bu konserlerin üniversitenin kültürel kimliğine büyük katkı sağladığını belirterek memnuniyetlerini dile getirdi.

17. yüzyılın başlarında Sultan I. Ahmed tarafından yaptırılan cami, Osmanlı mimarisinde bir ilki temsil ediyor. Altı minareye sahip olması, Sultan Ahmed Camii’ni İstanbul’daki diğer selatin camilerinden ayıran en belirgin özelliklerden biri olarak biliniyor. Bu durum, yapıldığı dönemde büyük yankı uyandırmış ve caminin ününü daha da artırmıştır.

Caminin iç mekânında yer alan on binlerce el yapımı çini, özellikle gün ışığıyla birleştiğinde mavi ağırlıklı bir atmosfer oluşturuyor. Batılı seyyahlar ve ziyaretçiler, bu görsel etki nedeniyle yapıyı yüzyıllardır “Blue Mosque” (Mavi Camii) adıyla anıyor.

Günümüzde hem ibadet mekânı hem de önemli bir turizm merkezi olan Sultan Ahmed Camii, İstanbul’un siluetini belirleyen en önemli tarihi eserlerden biri olma özelliğini sürdürüyor.

Kısa Bilgi

• Mavi Camii olarak bilinen yapı: Sultan Ahmed Camii

• Konumu: İstanbul – Tarihi Yarımada

• Ayırt edici özelliği: Mavi İznik çinileri ve altı minare

• Yapım dönemi: 17. yüzyıl

Cağ kebabının “diğer adı” konusu ise sıkça merak ediliyor. Tarihsel ve yöresel kaynaklara göre bu eşsiz lezzet, Erzurum’un Oltu ilçesinde ortaya çıktığı için “Oltu kebabı” olarak da adlandırılıyor. Zamanla “cağ” adı, kebabın servis edildiği şişten (cağ) dolayı daha yaygın bir kullanım hâline gelmiş olsa da, Oltu kebabı ismi yöresel literatürde önemini koruyor.

Günümüzde restoran menülerinde genellikle “cağ kebabı” adıyla yer alan bu yemek, aslında aynı lezzetin iki farklı adla anılmasından ibaret. Uzmanlar, Oltu kebabı ve cağ kebabının aynı yemek olduğunu, aralarında içerik ya da pişirme tekniği farkı bulunmadığını vurguluyor.

Bu yönüyle cağ kebabı, hem adı hem de kökeniyle Anadolu mutfağının zenginliğini yansıtan önemli örneklerden biri olarak öne çıkıyor.

Kısa Bilgi

• Cağ kebabının diğer adı: Oltu kebabı

• Yöre: Erzurum – Oltu

• Pişirme şekli: Yatay şiş, odun ateşi

• Özelliği: İnce dilim, kendine özgü sunum

Dalí, farklı dönemlerde yaptığı değerlendirmelerde Picasso’nun sanatsal üretkenliğini, teknik ustalığını ve modern sanata yön veren etkisini açıkça kabul etti. Kendi dehasını ön planda tutmasıyla bilinen Dalí’nin, Picasso için bu derece güçlü bir ifade kullanması, sözlerin etkisini daha da artırıyor.

Sanat tarihçilerine göre Dalí’nin bu yaklaşımı, Picasso’nun yalnızca Kübizm’in kurucularından biri olmasının ötesinde, 20. yüzyıl sanatının genel yönünü belirleyen bir figür olmasından kaynaklanıyor. Resim, heykel, seramik ve grafik gibi pek çok alanda üretim yapan Picasso, çağdaşlarının büyük bölümünü etkilemiş durumda.

Dalí ve Picasso, sanatsal anlayış bakımından farklı uçlarda yer alsalar da, her iki isim de modern sanatın sınırlarını zorlayan ve klasik algıları yıkan ustalar olarak kabul ediliyor. Bu nedenle Dalí’nin Picasso’ya yönelik bu sözleri, rekabetten çok sanatsal büyüklüğün kabulü olarak yorumlanıyor.

Kısa Bilgi

• Sözü söyleyen: Salvador Dalí

• Söylenen kişi: Pablo Picasso

• Anlamı: Picasso’nun çağının ötesindeki sanatsal dehasına vurgu

“Bu muydu?”, Halit Ziya’nın psikolojik çözümlemeye dayalı anlatımının erken bir örneği olarak kabul edilir ve Türk hikâyeciliğinin gelişiminde önemli bir yere sahiptir.

Şıkların Kısa Değerlendirmesi

Hangisiydi?: Halit Ziya’ya ait bir eser değildir.
Bu muydu?: 1896’da yayımlanan kısa hikâyesidir.
Şu muydu?: Yazarın eserleri arasında yer almaz.
O muydu?: Halit Ziya Uşaklıgil’e ait değildir.

Halit Ziya Uşaklıgil’in Öne Çıkan Eserleri

Romanları
Aşk-ı Memnu
Mai ve Siyah
Kırık Hayatlar
Ferdi ve Şürekâsı

Hikâye ve Anı Türü
Bu muydu?
Bir Muhtıranın Son Yaprakları
Solgun Demet
Kırk Yıl
Saray ve Ötesi

Kısa Özet

Halit Ziya Uşaklıgil’in 1896’da yayımlanan kısa hikâyesinin adı **“Bu muydu?”**dur.

Doğru Cevap

Deniz Kurdu

Detaylı Açıklama

Amerikalı yazar Jack London, 1904 yılında yayımlanan Deniz Kurdu (The Sea-Wolf) adlı romanında yalnızca bir deniz macerasını değil, insan doğası, güç, irade ve ahlak kavramlarını da derinlemesine işler.

Roman, entelektüel bir karakter olan Humphrey Van Weyden ile acımasız kaptan Wolf Larsen arasındaki psikolojik çatışma üzerinden ilerler. Bu yönüyle eser, klasik bir macera romanı olmanın ötesine geçerek psikolojik macera romanı olarak edebiyat tarihinde özel bir yer edinmiştir.

Şıkların Kısa Değerlendirmesi

Moby Dick: Herman Melville’e ait bir romandır.
Deniz Kurdu: Jack London’ın 1904’te yayımlanan psikolojik macera romanıdır.
Kaptan Grant’in Çocukları: Jules Verne tarafından yazılmıştır.
Uğultulu Tepeler: Emily Brontë’nin klasik eseridir.

Yarışma Sorusu İçin Kısa Özet

Jack London’ın 1904’te yayımlanan psikolojik macera romanı Deniz Kurdudur.

Yavrusunu sinek kapmış
Tiridine tiridine bandım
Öküzüm torbadan düştü

Ancak “İnek canından bezdi” ifadesi, türkünün hiçbir bölümünde geçmemektedir. Bu nedenle yarışmada doğru cevap olarak öne çıkan seçenek bu olmuştur.

Türkü Sözlerinden Öne Çıkan Bölümler

“Manda yuva yapmış söğüt dalına
Yavrusunu sinek kapmış gördün mü”

“Sabahınan erken çifte giderken
Öküzüm torbadan düştü gördün mü”

Bu dizeler, seçenekler arasında yer alan ifadelerin doğrudan kaynağını oluştururken, “inek canından bezdi” sözü türküyle ilişkilendirilememektedir.

Halk Müziğinde Mizah ve Günlük Hayat

“Manda Yuva Yapmış (Tiridine)”, Anadolu halk müziğinde günlük yaşam, hayvancılık ve mizah unsurlarını bir araya getiren türkülere güzel bir örnek olarak kabul edilir. Bu yönüyle hem eğlenceli sözleri hem de akılda kalıcı nakaratıyla yarışma sorularında sıkça tercih edilmektedir.

Manda Yuva Yapmış (Tiridine) türküsünün sözleri

Türkü Sözü

Aşağıdan gelir Türkmen koyunu
Selviye benzettim yarin boyunu

Amanın yandım
Amanın amanın yandım
Tiridine tiridine bandım
Bedava mı sandın para verip aldım
Tiridine tiridine tiridine bandım
Bedava mı sandın para verip aldım

Sabahınan erken çifte giderken
Öküzüm torbadan düştü gördün mü

Amanın yandım
Amanın amanın yandım
Tiridine tiridine bandım
Bedava mı sandın para verip aldım
Tiridine tiridine tiridine bandım
Bedava mı sandın para verip aldım

Manda yuva yapmış söğüt dalına
Yavrusunu sinek kapmış gördün mü

Amanın yandım
Amanın amanın yandım
Tiridine tiridine bandım
Bedava mı sandın para verip aldım
Tiridine tiridine tiridine bandım
Bedava mı sandın para verip aldım

Kısa Özet

“Manda Yuva Yapmış” türküsünde yer almayan ifade:
İnek canından bezdi

Edebiyatseverlerin iki ayrı kategoride katılabileceği yarışmalar, 15 yaş ve üzeri tüm katılımcılara açık olacak. Şiir dalındaki yarışma Mevlana İdris anısına, öykü dalı ise Rasim Özdenören anısına düzenleniyor. Alanında yetkin jüri üyelerinin değerlendireceği eserler arasından dereceye giren katılımcılar para ödülü ve plaket ile ödüllendirilecek.

Başvurular 15 Şubat 2026 tarihine kadar çevrim içi olarak alınacak. Katılım koşulları, takvim ve başvuru formuna Büyükşehir Belediyesinin resmî internet sitesi üzerinden ulaşılabiliyor. Belediye yetkilileri, yarışmanın hem yeni kalemlerin keşfine hem de edebiyatın toplumun her kesimine yayılmasına katkı sunacağını vurgulayarak, şiir ve öyküye gönül veren herkesi yarışmaya davet etti.

Yarışmaya katılmak isteyen edebiyatseverler; katılım şartları, yarışma takvimi ve başvuru formuna https://kahramanmaras.bel.tr/duyuru/2026/01/08/6-uluslararasi-kahramanmaras-siir-ve-edebiyat-gunleri-basvuru-formu internet adresinden ulaşılabiliyor.

Uzmanlara göre masallardaki bu anlatım, fiziksel bir eylemden çok gerçek sevgi, sadakat ve iyileştirici güç kavramlarını simgeliyor.

Klasik Masallarda Hayat Kurtaran Öpücük

Masal literatüründe bu temanın en bilinen örnekleri arasında şunlar yer alıyor:

• Uyuyan Güzel
  Zehirli iğneyle derin bir uykuya dalan prenses, gerçek aşkın öpücüğüyle hayata döner.

• Pamuk Prenses
  Zehirli elmanın etkisi, prensin öpücüğüyle sona erer; sevgi ölümcül büyüyü yener.

• Kurbağa Prens
  Bir lanet, öpücük sayesinde bozulur ve dönüşüm gerçekleşir.

• Güzel ve Çirkin
  Öpücük, sevgiyle tamamlanan bir kabulün simgesi olarak laneti ortadan kaldırır.

Masallarda Öpücük Ne Anlatıyor?

Edebiyat araştırmacılarına göre masallardaki “hayat kurtaran öpücük”, modern tıptaki bir müdahaleyi değil;

• saf sevgiyi,

• fedakârlığı,

• iyileştirici bağı
  temsil ediyor.

Bu yönüyle masallar, çocuklara sevginin dönüştürücü gücünü öğretirken, yetişkinlere de insani değerleri hatırlatıyor.

Kültürden Günümüze Taşınan Bir Sembol

“Hayat kurtaran öpücük” motifi, günümüzde filmlerden dizilere, hatta günlük dile kadar uzanan güçlü bir kültürel miras olarak varlığını sürdürüyor. Masallar aracılığıyla nesiller boyu aktarılan bu sembol, sevginin en zor anlarda bile umut olabileceğini anlatıyor.

Seçeneklerde yer alan karakterler incelendiğinde önemli bir zaman farkı ortaya çıkar:

• İnce Mehmet, Yaşar Kemal’in 1955 yılında yayımlanan İnce Memed romanının başkahramanıdır.

• Feride, Reşat Nuri Güntekin’in 1922 tarihli Çalıkuşu romanında okuyucuyla buluşmuştur.

• Ali Rıza Bey, yine Reşat Nuri Güntekin’in 1930’da yayımlanan Yaprak Dökümü romanının merkez karakteridir.

• Bihter ise Halit Ziya Uşaklıgil’in 1899–1900 yıllarında tefrika edilen Aşk-ı Memnu romanında yer alır.

Tarihsel sıralama dikkate alındığında, Bihter karakterinin bulunduğu Aşk-ı Memnu, listedeki diğer eserlerden çok daha önce yazılmıştır. Bu yönüyle Bihter, seçenekler arasında edebiyat tarihine ilk giren roman kahramanı olarak öne çıkar.

Doğru Cevap

Bihter – Aşk-ı Memnu

Türk halk müziğinin sevilen dizeleri arasında yer alan
“Ben armudu dişledim, sapını gümüşledim, sevdiğimin ismini mendilime işledim” sözleri, uzun süredir merak edilen bir soruyu da beraberinde getiriyor: Bu dizeler hangi türküye ait?

Araştırmalar ve kaynaklara göre bu sözler, Anadolu’da geniş bir coğrafyada bilinen ve söylenen “Dere Geliyor Dere” adlı türkünün dizeleri arasında yer alıyor.

Dere Geliyor Dere Türküsünün Hikâyesi

Dere Geliyor Dere, sevda, özlem ve gençlik heyecanını anlatan sözleriyle Türk halk müziğinin en bilinen eserlerinden biri olarak kabul ediliyor. Türküde geçen mendil, armut ve dere gibi imgeler; Anadolu kültüründe aşkın, sadakatin ve gizli sevdanın sembolleri olarak öne çıkıyor.

Özellikle:

• Sevilen kişinin adının mendile işlenmesi

• Doğadan alınan imgelerle aşkın anlatılması

• Günlük hayatla duyguların iç içe geçmesi

türküyü halk arasında kalıcı kılan unsurlar arasında yer alıyor.

Neden Yeniden Gündem Oldu?

Son dönemde bu dizeler:

• Televizyon ekranlarında

• Sosyal medyada paylaşılan videolarda

• Google’da “şarkı sözleri” ve “türkü sözleri” aramalarında

yeniden gündeme geldi. Pek çok kişi, sözlerin hangi esere ait olduğunu merak ederek arama motorlarına yöneldi.

Google’da En Çok Aranan Sorular

• Ben armudu dişledim sözleri hangi türkü?

• Sapını gümüşledim türküsü hangisi?

• Dere Geliyor Dere türkü sözleri

• Mendilime işledim dizeleri hangi türküdedir?

Kanuna göre doğru cevap “eseri meydana getiren” kişidir.
Yani bir eserin sahibi; onu fiilen oluşturan, ortaya koyan ve yaratan kişidir. Eserin tescil edilmesi, fikrinin önceden düşünülmesi ya da orijinalliğinin sonradan ispat edilmesi, eser sahipliğini tek başına belirlemez.

Türkiye’de telif haklarını düzenleyen Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda, eser sahibinin hakları doğrudan eserin meydana gelmesiyle birlikte başlar. Tescil, sadece ispat kolaylığı sağlar; sahiplik için zorunlu değildir.

Kısa bilgi:

• Eser sahibi: Eseri meydana getiren kişi

• Dayanak: Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu

• Hak doğumu: Eserin yaratılmasıyla birlikte

• Doğru tanım: Eseri meydana getiren

Dereceye Girenlere Hediye Çeki Ödülü

Yarışma kapsamında dereceye giren katılımcılara hediye çekleri verilecek.
Ödüller şu şekilde belirlendi:

• 🥇 Birincilik Ödülü: 3000 TL hediye çeki

• 🥈 İkincilik Ödülü: 2000 TL hediye çeki

• 🥉 Üçüncülük Ödülü: 1000 TL hediye çeki

Katılım Şartları Açıklandı

Yarışmaya katılım için belirlenen şartlar ise şöyle:

• Profesyonel kamera kullanımı zorunlu değildir.

• Fotoğraflar, Kahramanmaraş il sınırları içerisinde çekilmiş olmalıdır.

• Gönderilen fotoğrafın telif hakkı katılımcıya ait olmalıdır.

• Her katılımcı yalnızca bir fotoğraf ile yarışmaya katılabilir.

• Katılımcıların Pusula Maraş Instagram hesabını takip etmesi ve yarışma paylaşımında en az bir arkadaşını etiketlemesi gerekmektedir.

• 

Başvurular Instagram DM Üzerinden Yapılacak

Yarışmaya katılmak isteyenler, çektikleri fotoğrafları Pusula Maraş Instagram hesabına DM (özel mesaj) yoluyla gönderebilecek.

Son Tarihler Duyuruldu

• 📌 Son Başvuru Tarihi: 05 Ocak 2026

• 📌 Sonuçların Açıklanacağı Tarih: 09 Ocak 2026

Başkan Görgel’den Sanat ve Şehre Vurgu

Kahramanmaraş Büyükşehir Belediye Başkanı Fırat Görgel’in destek verdiği yarışmanın, kentin doğal ve kültürel güzelliklerini sanat aracılığıyla görünür kılmayı amaçladığı belirtildi.

📸 Kahramanmaraş’ın kış manzarasını en iyi kareyle anlatmak isteyen fotoğraf tutkunları için yarışma, önemli bir fırsat sunuyor.

Konser takviminde yer alan bu ünlü isimler, Kahramanmaraşlı müzik tutkunlarına unutulmaz anlar yaşatacak.

Bilet Satın Almak İçin Tıklayınız!

Konserler:

• Perdenin Ardındakiler 19 Ocak
• Çağan Şengül 28 Ocak 
• Madrigal 25 Şubat
• Fatma Turgut 29 Şubat
• Mavi Gri 28 Nisan

Açılış konuşmalarının ardından TYB Kahramanmaraş Şube Başkan Yardımcısı Öğr. Gör. Mehmet Yaşar'ın yönettiği panelde, Şair-Yazar Duran Boz ve Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Selim Somuncu konuşmacı olarak yer aldı.

Şair-Yazar Duran Boz, Mehmet Akif Ersoy'un yaşadığı dönem ile o dönemin fikrî, siyasî ve edebî cereyanları üzerinden bir portre çizerken, Doç. Dr. Selim Somuncu "Politik Söylem ve Edebi Söylem Karşıtlığında Mehmet Akif Ersoy'u Anlamak" başlıklı bir konuşma gerçekleştirdi. Somuncu, Akif'in eserlerinin sıkıştırıldığı resmi söylem ve hamaset arasında değerlendirilmesinin eserlerini sağlıklı anlamayı engellediğini ifade etti.

Programın bir diğer bölümünde Yazar-Tiyatrocu Salman Kapanoğlu, Mehmet Akif Ersoy'un "Bülbül" şiirini seslendirdi. Hatıra fotoğrafı çekimiyle sona eren etkinlik, edebiyatseverler tarafından yoğun ilgi gördü.