İnsan gözü, ışığın yoğunluğuna göre iki farklı hücre tipiyle çalışır: Aydınlıkta renkleri görmemizi sağlayan "koniler" ve düşük ışıkta şekilleri seçmemizi sağlayan "çubuklar". Güneş battığında ve ortam kararmaya başladığında, gözümüz koni hücrelerinden çubuk hücrelerine geçiş yapar. Bu geçiş sırasında ışık spektrumundaki duyarlılığımız değişir ve Purkinje Etkisi olarak bilinen doğa olayı gerçekleşir. Bu fenomene göre, düşük ışıkta dalga boyu en uzun olan kırmızı renk, canlılığını ilk kaybeden ve siyaha en hızlı dönen renktir.
Purkinje Etkisi Nedir?
-
yüzyılda Çek fizyolog Jan Evangelista Purkinje tarafından keşfedilen bu durum, gözün spektral duyarlılığındaki kaymayı ifade eder. Işık azaldığında gözümüzün mavi ve yeşil gibi kısa dalga boylu renklere olan hassasiyeti artarken, kırmızı gibi uzun dalga boylu renkleri algılama yeteneği hızla düşer.
-
Kırmızının Kayboluşu: Gün batımında kırmızı bir gülün yaprakları hızla kararırken, aynı gülün yeşil yaprakları nispeten daha parlak ve belirgin görünmeye devam eder.
-
Mavinin Yükselişi: Tam tersine, mavi ve tonları düşük ışıkta daha "parlak" ve göze çarpan hale gelir. Bu yüzden alacakaranlık kuşakları genellikle mavi tonlarında algılanır.
Neden Kırmızı?
Kırmızı rengin düşük ışıkta ilk "sönen" renk olmasının biyolojik nedeni, gözümüzdeki çubuk hücrelerinin kırmızı ışığa karşı neredeyse tamamen duyarsız olmasıdır. Çubuk hücreleri daha çok mavi-yeşil spektrumdaki ışığı yakalamaya odaklıdır. Bu durumun pratik hayatta da yansımaları vardır:
-
Denizaltılar ve Kokpitler: Gece görüşünü bozmamak için bu alanlarda kırmızı ışık kullanılır. Çünkü kırmızı ışık, düşük ışığa duyarlı çubuk hücrelerini uyarmaz; böylece dışarıdaki karanlığa bakıldığında gözün adaptasyonu bozulmaz.
-
Trafik ve İşaretçiler: Kırmızı, gündüz en dikkat çekici renklerden biriyken, zifiri karanlıkta diğer renklere göre daha zor seçilebilir hale gelebilir.
Özetle, ışık azaldığında gözümüzün "kırmızı reseptörleri" ilk olarak devre dışı kalır ve bu sıcak renk, yerini derin bir karanlığa bırakır.